Jakie są objawy syndromu oszusta w kontekście osiągnięć zawodowych i jak go przezwyciężyć?

„To tylko szczęście”, „Nie zasługuję na tę pozycję” – jeśli takie myśli towarzyszą ci po awansie lub pochwale, możesz doświadczać syndromu oszusta. Jakie są objawy tego zjawiska w kontekście osiągnięć zawodowych i jak sobie z nim poradzić? Rozkładamy temat na czynniki pierwsze, by pomóc ci uwierzyć we własną wartość.

Syndrom oszusta – co to właściwie jest?

Termin „syndrom oszusta” (ang. impostor syndrome) po raz pierwszy pojawił się w 1978 roku za sprawą psycholożek Pauline Clance i Suzanne Imes. Dotyczy osób, które – mimo obiektywnych sukcesów – nie potrafią uwierzyć w swoje kompetencje. W pracy objawia się to ciągłym lękiem przed „zdemaskowaniem” jako osoba niekompetentna. Paradoksalnie, dotyka często tych, którzy mają na koncie realne osiągnięcia.

Mini-porównanie: Syndrom oszusta to jak fałszywy alarm dymowy – nawet gdy wszystko jest w porządku, w twojej głowie wciąż rozlega się syrena.

Typowe objawy w środowisku zawodowym

• Bagatelizowanie sukcesów: „Dostałem podwyżkę, bo akurat potrzebowali kogoś na to stanowisko” – brzmi znajomo?
• Perfekcjonizm: Spędzasz nad projektem 20% więcej czasu niż koledzy, bo wciąż masz wrażenie, że „może być lepiej”.
• Strach przed feedbackiem: Każda konstruktywna krytyka utwierdza cię w przekonaniu, że „w końcu się wydało”.
• Nadmierne porównania: „Kasia na pewno zasługuje na to bardziej” – nawet jeśli Kasia ma połowę twojego doświadczenia.

Anegdota: W 2021 roku, po otrzymaniu nagrody „Pracownik Roku”, przez tydzień sprawdzałem, czy w regulaminie nie ma błędu. Mój szef w końcu zapytał: „Marek, czy ty serio myślisz, że losowaliśmy zwycięzcę?”.

Skąd się bierze syndrom oszusta?

Według badań opublikowanych w „International Journal of Behavioral Science” (2020), nawet 70% osób doświadcza tego zjawiska przynajmniej raz w życiu. Przyczyny bywają różne:

• Wzorce z dzieciństwa: Rodzice stawiający wygórowane wymagania („Dlaczego tylko 5? Mogłeś dostać 6!”).
• Kultura pracy: Firmy, w których błędy są piętnowane, a sukcesy – uznawane za „standard”.
• Efekt Dunninga-Krugera: Im więcej wiesz, tym bardziej zdajesz sobie sprawę z tego, czego nie wiesz. I odwrotnie – osoby o niskich kompetencjach często przeceniają swoje umiejętności.

Jak przezwyciężyć syndrom oszusta? 3 praktyczne strategie

1. Dokumentuj swoje osiągnięcia

Załóż „folder sukcesów” – zbieraj maile z podziękowaniami, pozytywne opinie, wykresy wyników. Kiedy zwątpienie przyjdzie, otwórz go. Powiem wprost: nasz mózg łatwiej zapomina dobre rzeczy.

2. Zmień narrację

Zamiast „Załatwiłem to przez przypadek”, powiedz: „Dobrze przygotowałem się do tego projektu”. Badania z marca 2023 pokazują, że już po 3 tygodniu takiej praktyki u 60% badanych zmniejszył się poziom lęku.

3. Porozmawiaj o tym

Odkryjesz, że wielu kolegów też czuje się jak „oszustwo”. W zdrowych zespołach takie rozmowy mogą stać się częścią retrospektyw.

Czego nie robić? Pułapki w walce z syndromem

Unikaj:

• Przytłaczania się pracą: Nadgodziny tylko pogłębiają problem („Skoro muszę tyle nadrabiać, to znaczy, że jestem słaby”).
• Toksycznej pozytywności: Hasła w stylu „Po prostu uwierz w siebie!” działają jak plasterek na złamaną nogę.

Regionalizm: Nie da się „zadziałać” syndromu oszusta na siłę – to proces 😉

Podsumowanie: Ty nie jesteś oszustem, twój lęk – tak

Syndrom oszusta to nie wyrok. Im więcej o nim wiesz, tym łatwiej odróżnisz fakty od fałszywych przekonań. Pamiętaj: jeśli boisz się, że nie jesteś wystarczająco dobry, to prawdopodobnie… jesteś lepszy, niż myślisz.

A teraz pytanie do ciebie: Kiedy ostatnio pomyślałeś „udało mi się”, choć w głębi duszy wiedziałeś, że to twoja zasługa? Podziel się w komentarzu – może akurat ktoś potrzebuje dziś usłyszeć twoją historię.

Gruzin

Lewan Dolidze – Twój gruziński przewodnik po zdrowym stylu życia
Imię i nazwisko: Lewan DolidzePochodzenie: Tbilisi, GruzjaWiek: 38 latZawód: Dietetyk kliniczny, trener personalny, pasjonat górskich wypraw i naturalnej kuchniWykształcenie:

Magister dietetyki na Uniwersytecie Medycznym w Tbilisi

Kursy z zakresu psychodietetyki i medycyny funkcjonalnej w Wiedniu i Krakowie